Nếu bạn đang có một em bé khoảng 12–18 tháng tuổi, có lẽ bạn sẽ thấy một “chiếc máy leo trèo mini” trong nhà. Bé vừa biết đi đã muốn leo lên ghế, trèo cầu thang, bám thành sofa, thậm chí tìm mọi cách để chinh phục những nơi cao hơn.
Nhiều cha mẹ lo lắng:
- Bé hiếu động quá có bình thường không?
- Có phải dấu hiệu tăng động?
- Có nên cấm bé leo trèo không?
Tin vui là trong đa số trường hợp, bé 1 tuổi thích leo trèo hoàn toàn là biểu hiện phát triển bình thường.
Vì sao bé 1 tuổi thích leo trèo?
Khoảng từ 12 đến 18 tháng, trẻ bước vào giai đoạn phát triển mạnh về vận động thô (Gross Motor Skills). Khi đã biết đi, não bộ sẽ liên tục “thử nghiệm” khả năng điều khiển cơ thể.
Leo trèo giúp bé:
- Rèn khả năng giữ thăng bằng.
- Tăng sức mạnh cơ chân và cơ tay.
- Phối hợp tay – chân – mắt.
- Học cách ước lượng khoảng cách và độ cao.
- Phát triển sự tự tin khi chinh phục thử thách.
Nói đơn giản, với người lớn đó là “nghịch”, nhưng với trẻ thì đó chính là học tập.
Bé thích leo trèo là dấu hiệu thông minh?
Không thể kết luận rằng cứ thích leo trèo là thông minh hơn những trẻ khác.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy việc được vận động tự do sẽ hỗ trợ:
- phát triển não bộ,
- cải thiện khả năng giải quyết vấn đề,
- tăng nhận thức không gian,
- phát triển khả năng phối hợp vận động.
Điều quan trọng không phải là bé leo nhiều hay ít, mà là bé có cơ hội khám phá môi trường một cách an toàn.
Những hành vi leo trèo thường gặp ở trẻ 1 tuổi
Ở giai đoạn này, bé có thể:
- Leo lên ghế hoặc sofa.
- Trèo lên giường.
- Bám cầu thang để leo từng bậc.
- Leo qua gối, nệm hoặc đồ chơi.
- Đẩy xe rồi đứng lên.
- Bám bàn để với đồ vật.
Đây đều là những hành vi rất phổ biến ở trẻ mới biết đi.
Có nên cấm bé leo trèo?
Câu trả lời là không nên cấm hoàn toàn.
Nếu liên tục ngăn cản, bé sẽ mất đi cơ hội rèn luyện kỹ năng vận động và sự tự tin.
Thay vào đó, cha mẹ nên:
- Luôn quan sát khi bé leo.
- Dọn các vật sắc nhọn hoặc dễ vỡ.
- Chặn cầu thang bằng thanh chắn.
- Không để ghế gần cửa sổ hoặc ban công.
- Lót thảm ở khu vực bé thường chơi.
- Dạy bé cách xuống an toàn thay vì chỉ cấm leo.
Khi nào cần lưu ý?
Mặc dù leo trèo là bình thường, cha mẹ nên đưa bé đi khám nếu kèm theo các dấu hiệu như:
- Không phản ứng khi gọi tên.
- Không giao tiếp mắt.
- Không biết chỉ tay hoặc chia sẻ sự chú ý.
- Không hiểu các yêu cầu đơn giản.
- Chỉ chạy nhảy liên tục nhưng gần như không tương tác với người khác.
- Chậm phát triển ngôn ngữ rõ rệt.
- Thường xuyên có các hành vi nguy hiểm mà không học được sau nhiều lần hướng dẫn.
Những dấu hiệu này không có nghĩa chắc chắn bé có vấn đề, nhưng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Làm sao để bé thỏa mãn nhu cầu leo trèo an toàn?
Bạn có thể tạo môi trường vận động phù hợp bằng cách:
- Chuẩn bị thảm mềm.
- Cho bé leo khối mút hoặc cầu trượt mini.
- Chơi vượt chướng ngại vật bằng gối.
- Dắt bé ra công viên có khu vận động.
- Cho bé leo cầu thang dưới sự giám sát của người lớn.
Việc đáp ứng nhu cầu vận động sẽ giúp bé ít tìm đến những vị trí nguy hiểm hơn.
Cha mẹ không nên quá lo lắng
Nhiều phụ huynh cho rằng bé hiếu động là dấu hiệu tăng động giảm chú ý (ADHD). Thực tế, ở tuổi 1, gần như tất cả trẻ đều rất hiếu động.
Việc chạy, leo, khám phá mọi ngóc ngách là cách trẻ học về thế giới xung quanh. Chỉ khi lớn hơn (thường sau 4–5 tuổi), bác sĩ mới có thể đánh giá chính xác các rối loạn tăng động.
Bé 1 tuổi thích leo trèo là hiện tượng hoàn toàn bình thường và là một phần quan trọng của quá trình phát triển vận động. Thay vì cấm đoán, cha mẹ nên tạo môi trường an toàn để bé được khám phá, rèn luyện khả năng giữ thăng bằng, phối hợp cơ thể và phát triển sự tự tin.
Điều cần quan tâm không phải là việc bé có leo trèo hay không, mà là bé có phát triển đồng đều về vận động, giao tiếp, nhận thức và tương tác xã hội hay không. Nếu bé vẫn phát triển tốt ở các lĩnh vực này thì cha mẹ có thể yên tâm đồng hành cùng con trong giai đoạn khám phá đầy thú vị này.
